Στο Βιβλίο VI, βλέπουμε ένα από τα πιο γνωστά
μέρη της Αινειάδας του Βιργιλίου, το ταξίδι στον κάτω κόσμο. Έχουμε βέβαια δει
κάτι τέτοιο στην Οδύσσεια πριν αλλά του Βιργιλίου
είναι λιγάκι διαφορετικό. Ένα πράγμα που παρατηρούμε αρχίζοντας, είναι
ότι στο Βιργιλίου ο κάτω κόσμος έχει ένα διαφορετικό είδος λειτουργίας
από ότι είχε στα έπη του Ομήρου. Θυμηθείτε την εποχή του Ομήρου, όταν ο Όμηρος
μιλάει για τον Οδυσσέα που πηγαίνει στον κάτω κόσμο. Ο Οδυσσέας πάει
εκεί κάτω, προσπαθεί να ανακαλύψει κάποια γνώση σχετικά με το τι
έκανε λάθος και πως θα μπορούσε να διορθώσει το λάθος που του προκαλεί τόσα βάσανα. Προσπαθεί 
να βρει τον Τειρεσία και να πάρει κάποιες πληροφορίες από αυτόν σχετικά με το τι χρειάζεται
να κάνει για να το διορθώσει. Κατεβαίνοντας εκεί κάτω, είναι πολύ καθαρό πως
αυτός ο κάτω κόσμος είναι ένα γιγάντιο είδος κλειστού κλουβιού. Είναι το μέρος όπου τα νεκρά πνεύματα πηγαίνουν και όλοι τους θα ήθελαν
να είναι ζωντανοί. Δεν συμβαίνει κάτι τέτοιο εδώ κάτω Υπάρχουν 
μερικοί φημισμένοι αμαρτωλοί που έχουν τιμωρηθεί στην αιωνιότητα. Αλλά κυρίως,
όλοι είναι στην ίδια θέση, είναι όλοι γκρίζοι και εύχονται
να ήταν ζωντανοί. Δεν συμβαίνει οι καλοί να περνούν καλά, και όσοι δεν είναι καλοί να τιμωρούνται. Αυτό δε συμβαίνει στον κάτω κόσμο του Ομήρου. Ξανά, εκτός από μερικούς λίγους αμαρτωλούς
που έχουν κάνει φρικτά πράγματα στους θεούς, αυτοί τιμωρούνται, αλλά είναι οι εξαιρέσεις. Τώρα όταν είμαστε στον κάτω κόσμο
του Βιργιλίου, τα πράγματα είναι πολύ διαφορετικά. Είναι πολύ προσεκτικά δομημένος από τον Βιργίλιο
σαν ένα μέρος όπου ηθικές αρχές υπάρχουν. Αυτοί που έχουν πράξει καλά στη ζωή έχουν όμορφες μετά θάνατο ζωές και περνούν ευχάριστες
μακρές περιόδους με χαρωπά και ευτυχισμένα πράγματα που τους περιβάλουν στην αιωνιότητα.
Για αυτούς που έκαναν κακό. Που ήταν κακοί στη ζωή τους αυτοί έχουν φρικτές
μετά θάνατο ζωές και ουσιαστικά τιμωρούνται σωματικά. Τώρα αυτό είναι
ένα πολύ διαφορετικό είδος κόσμου που βλέπουμε να υπάρχει στο Βιργίλιο.
Και πολύ διαφορετικός πολύ αντίθετος με αυτόν του Ομήρου. Υπάρχουν ένθετες παραδόσεις που βοηθούν
το Βιργίλιο να δομήσει την ιδέα στο που βασίζεται η μετά θάνατον
ζωή βασισμένη σε προηγούμενα που υπάρχουν σε Ρωμαϊκές θεολογικές ιδέες.
Σε Ρωμαϊκές ιδέες σχετικά με τους θεούς. Και επίσης πηγαίνει πίσω σε κάποιο πρόσφατο Ελληνικό
υλικό, ειδικά στην Πυθαγόρεια φιλοσοφία και ένα παράδειγμα αυτού, σε σχέση με τον
κάτω κόσμο, ουσιαστικά εμφανίζεται στη Δημοκρατία του Πλάτωνα στο βιβλίο δέκα,
πίσω στην κλασική Αθήνα. Δεν είναι καθόλου φυσιολογική πίστη την εποχή που
ο Πλάτωνας μιλάει για αυτή, αλλά μετά όταν ο Βιργίλιος κάνει τον κάτω κόσμο να μοιάζει κάπως
έτσι, γίνεται πολύ φυσιολογική στη δύση, και καθώς υιοθετήθηκε από τη Χριστιανική θεολογία,
αυτή η ιδέα της μετά θάνατον ζωής σαν ένα μέρος όπου ηθικές αρχές έχουν ορισθεί, είναι κατά
πολύ μια κυρίαρχη ιδέα, αλλά θα τη δούμε εδώ, πραγματικά στην πιο δυνατή μυθική
μορφή  στου Βιργιλίου την Αινειάδα στο έκτο βιβλίο. Ο Βιργίλιος είναι πολύ 
συγκεκριμένος στο τι συμβαίνει. Οι λεπτομέρειες εδώ εκφράζονται με ένα τρόπο που, ξέρετε, ο Βιργίλιος μας βάζει μέσα στον 
εκλογικευμένο νου του, με αυτή την θεώρηση του κάτω κόσμου. Και 
ο Όμηρος ήταν αρκετά ασαφής. Ο Οδυσσέας πήγε πολύ μακριά. Έφτασε 
και, και τα πνεύματα βγήκαν έξω από μια σπηλιά να του μιλήσουν.
Στον Βιργίλιο βλέπουμε μια γεμάτη αρχιτεκτονική, πραγμάτων και έναν τρόπο που δουλεύει το κάθε τι. Τώρα η μετά θάνατον ζωή είναι, ο κάτω κόσμος είναι
ένα περίεργο μέρος όπως ξέρουμε. Είναι εύκολο να κατέβεις κάτω,
αλλά πολύ δύσκολο να γυρίσεις πίσω. Το ακούμε αυτό στους στίχους 185 ως 190 στη
μετάφραση, που θα χρησιμοποιήσουμε για αυτήν την τάξη. Είναι φυσικά εύκολο να βρεις
το δρόμο προς τον κάτω κόσμο. Ο Θάνατος είναι πάρα πολύ κοντά στον καθένα μας
και δυστυχώς κοντά σε όλους μας. Είμαστε εύθραυστα πλάσματα. Έτσι,
είναι εύκολο να κατεβούμε εκεί κάτω. Αλλά ο γυρισμός, αυτό το κομμάτι είναι δύσκολο.
Έτσι ο Αινείας πρόκειται να προσπαθήσει να να βρει έναν τρόπο να διαταράξει την τάξη των
πραγμάτων, να φτάσει εκεί αλλά τότε με κάποιον τρόπο επίσης να γυρίσει πίσω.
Η Σίβυλλα του λέει ότι θα υπάρξει ένας τρόπος για αυτόν να το κάνει αυτό.
Θα πρέπει να βρει ένα πολύ εξαιρετικό κομμάτι φυλλωσιάς. 
Υπάρχει κάτι που λέγεται το Χρυσό Κλωνάρι, πολύ γνωστό στη μυθολογία. Θαυμάσια 
ηχηρή ποιητική εικόνα στον Βιργίλιο. Γνωστή στους τότε κύκλους. Όταν ο James Joyd και ο George Frazier αποφάσισαν να
ονομάσουν μια σημαντική εργασία στη μελέτη της μυθολογίας, στις αρχές του 1900, αποφάσισαν
να την ονομάσουν το Χρυσό Κλωνάρι σύμφωνα με αυτό. Και από τότε πιστεύω πραγματικά καθιερώθηκε
τουλάχιστον στη σύγχρονη μελέτη της μυθολογίας αυτή η εικόνα. Ας ρίξουμε μια ματιά στο τι συμβαίνει.
Θυμηθείτε πως όταν η Σίβυλλα το ανακοινώνει στον Βιργίλιο, του λέει πως πρέπει να πάει και να βρει το κλωνάρι. Το κλωνάρι είναι εκεί, και η Σίβυλλα του 
λέει ότι αυτό θα έρθει εκούσια και εύκολα αν είναι γραφτό της μοίρας. Σελίδα 215. Συγγνώμη, στίχος 215, αυτή λέει. Αλλά και, και επιπλέον λέει πως αν δεν 
είναι γραφτό της μοίρας, με κανένα τρόπο δεν θα μπορέσεις να το σπάσεις, όσο
δυνατά κι αν το τραβήξεις. Έτσι ή θα έρθει εκούσια και εύκολα
ή δεν υπάρχει τρόπος να το σπάσεις, Εντάξει λοιπόν αν είναι της μοίρας σου θα πέσει στα χέρια σου. Και αν δεν είναι 
δεν υπάρχει τρόπος να το πάρεις. Κοιτάξτε όμως
τι συμβαίνει βλέποντας τη σελίδα 167 της μετάφρασης. 
Στους στίχους από 295 και μετά. Τι πραγματικά συμβαίνει όταν
ο Αινείας πηγαίνει εκεί. Οι στίχοι είναι γραμμένοι όπως εδώ στην οθόνη. Έτσι λαμπερό ανάμεσα στα σκούρα φύλλα της οξιάς 
φαίνεται το χρυσό φύλλωμα να θροϊζει στον ελαφρύ άνεμο. Ο Αινείας μονομιάς απότομα το άρπαξε και παρά το ότι ήταν γαντζωμένο το έσπασε με απληστία.
Τότε το πήγε στη Σίβυλλα στη σπηλιά της. Τώρα δεν είναι εντελώς ξεκάθαρο τι συμβαίνει εδώ. Αλλά ο Βιργίλιος ξεστομίζει κάτι που φαίνεται αν είναι 
αρκετά ξεκάθαρο ανάμεσα στις δύο ξεχωριστές και αμοιβαία εξαιρούμενες
δυνατότητες που μας έδωσε η Σίβυλλα. Είτε θα πέσει στα χέρια σου όπως το θέλει η μοίρα, ή όσο και δυνατά να το τραβάς, δεν θα μπορέσεις να το πάρεις. Λοιπόν δεν πέφτει στα χέρια του Αινεία. Και δεν αποθαρρύνεται στην προσπάθεια του να το τραβήξει. Απότομα το τραβάει, και παρά το ότι είναι κολλημένο
στο δέντρο, το έσπασε και το κουβάλησε στη σπηλιά της Σίβυλλας.
Έτσι, μας δίνεται εδώ η πιθανότητα πως η Σίβυλλα έπεσε έξω και είναι μια κλασική
στιγμή του Βιργιλίου, να παίρνει την κατάσταση όπως είναι στημένη και 
 να μας δίνει πολύ καθαρές πιθανότητες, και τότε βρίσκει μια μέση οδό να πει, στην πραγματικότητα
κάτι άλλο που έχει συμβεί. Δεν κοιτάει πίσω και δεν εξηγεί σε εμάς και να πει,
ω με αυτό ήθελα να πω αυτό, αλλά το αφήνει εκεί σε εκείνο το σημείο
της ασάφειας της ιστορίας. Με αυτό τον τρόπο αφήνοντας σκιές στο κείμενο,
λευκά κενά, σημεία που δεν φαίνεται να βγάζουν νόημα σύμφωνα με τις παραμέτρους
που έχει ο ίδιος θέσει. Το είδαμε αυτό στην περίπτωση του γάμου της Διδούς και του Αινεία στη σπηλιά, είναι δύσκολο
να καταλάβεις τι έγινε εκεί και στην περίπτωση του χρυσού κλωναριού είναι δύσκολο επίσης. Ο Βιργίλιος, ο Αινείας υποτίθεται πως θα έσπαζε το κλωνάρι; Ήταν της μοίρας του να είναι εκεί; Λοιπόν, δεν ακούμε πραγματικά πως ήταν διότι 
δεν πέφτει στα χέρια του. Αλλά επίσης δεν ακούμε πως δεν ήταν της μοίρας του
να είναι εκεί διότι τελικά είναι ικανός να το σπάσει. Και ο Βιργίλιος λέει πως, αν δεν ήταν το γραφτό του να είναι εκεί, ποτέ δεν 
θα μπορούσε να το πάρει. Έτσι από αυτό, με αυτή την άλυτη λεπτομέρεια 
κατευθυνόμαστε και κατεβαίνουμε προς τον κάτω κόσμο. Υπάρχουν επικλήσεις 
προς τους θεούς του κάτω κόσμου που μας δίνει ο Βιργίλιος καθώς πάμε προς τα κάτω,
κατεβαίνοντας μέσα στη σπηλιά, ακούμε σχετικά με την Εκάτη και τη Νύχτα και τη Γη και 
την Προσερπίνα η οποία είναι το Ρωμαϊκό όνομα για την Περσεφόνη. Αυτός ο κόσμος είναι 
σίγουρα πολύ κάτω. Κατεβαίνουμε κάτω με τον Αινεία και τη Σίβυλλα. Ο Βιργίλιος μας δείχνει μια αρχιτεκτονική που είναι
πολύ πολύπλοκη και λεπτομερής και έχει μια έντονη καθοδική τροχιά. Λύπη και θάνατος
προσωποποιούνται γύρω μας. Βλέπουμε αυτά τα τρομαχτικά πράγματα που συμβαίνουν. Αλλά ο Βιργίλιος μας 
διαβεβαιώνει στο στίχο 400 της μετάφρασης μας ότι αυτά είναι κενά τέρατα,
έτσι δεν θα έπρεπε να τα φοβόμαστε πραγματικά. Είμαστε στον κάτω κόσμο όπου δεν 
έχουν υπόσταση τα πράγματα. Έτσι δεν υπάρχει υπόσταση που θα μπορούσε
να σας βλάψει σωματικά με την υπάρχουσα μορφή αυτών αυτών των απαίσιων πραγμάτων που υπάρχουν 
τριγύρω. Είναι μόνο σκιές. Αυτός είναι ο Βιργίλιος ένα εκλογικευμένο και 
επιστημονικό είδος μυαλού, που βλέπει αυτόν τον φανταστικό κάτω κόσμο και το πως είναι. Κατόπιν εμείς, πηγαίνουμε στο σημείο όπου
πρόκειται να διασχίσουμε τον Ποταμό Στυξ και να μπούμα στο μέρος των αβάφτιστων ψυχών
και σε άλλα επίπεδα του κάτω κόσμου. Στο δρόμο μας προς εκεί, πέφτουμε πάνω σε μια μορφή,
έτσι δεν είναι; Αυτός ο άνδρας είναι ο Παλίνουρος. Τον είδαμε να αναφέρεται στο τέλος του τελευταίου βιβλίου.
Είναι το χέρι που κρατά τη λαγουδέρα, οδηγώντας το πλοίο μακρυά. Και τελικά πεθαίνει 
αλλά δεν το μαθαίνουμε έτσι τον συναντάμε με αυτόν τον τρόπο,
σχεδόν παράλληλος τρόπος με το ρόλο που ο Ελπήνορας έπαιξε στην Οδύσσεια. Τον θυμάστε; Είχαμε στον Όμηρο την ιστορία
του Ελπήνορα που πέθανε χωρίς εμείς να το γνωρίζουμε. Πηγαίνουμε στον κάτω κόσμο,
συναντάμε τον Ελπήνορα. Ει τι κάνετε εδώ; Μας λέει ο Ελπήνωρ  
ει, ελάτε, ενταφιάστε με. Οι νεκροί θέλουν να ταφούν. Και τότε,
μετά τον κάτω κόσμο, βγαίνουμε έξω και συναντάμε και θάβουμε τον Ελπήνορα.
Λοιπόν, γίνεται κάπως έτσι, αλλά ο Παλίνουρος δεν τελειώνει όλη την ιστορία εδώ. Έχουμε επίσης τον Παλίνουρο και τον Μίζενο μαζί. Ο Παλίνουρος έρχεται και μας λέει, είμαι νεκρός.
Δεν το ξέρατε και θέλω να θαφτώ, εμείς μαθαίνουμε από την Σίβυλλα 
πως θα θαφτεί από τους ντόπιους εκεί όπου πέθανε, έτσι εμείς δεν θα τον θάψουμε στο τέλος της σκηνής. Αλλά χρειάζεται  να συνεχίσουμε. Έτσι απλά
συνεχίζουμε προχωρώντας παρακάτω και εν τω μεταξύ, συναντιόμαστε με τον Μίσενο,
που είναι ήδη νεκρός, ο οποίος έχει θαφτεί και πρόκειται να τον δούμε
στην άλλη πλευρά. Έτσι σε μια τυπική Βιργιλική περιστροφή παίρνει τον 
ένα χαρακτήρα του Ελπήνορα και τον χωρίζει σε δύο, και ο Παλίνουρος και ο Μίζενος παίζουν
διαφορετικά μέρη του ρόλου του Ελπήνορα για μας. Εμείς τότε μέσω της ενθάρρυνσης της Σίβυλλας και της προτροπής και επίδειξης του χρυσού κλωναριού,
περνάμε τον Ποταμό Στυξ πάνω στη βάρκα του Χάρου. Αλλά παρατηρήστε 
τι συμβαίνει όταν ο Βιργίλιος, μια ενσαρκωμένη ανθρώπινη ύπαρξη, πηδάει πάνω
στη βάρκα μου υποτίθεται πως κουβαλάει μόνο σκιές. Η βάρκα ραγίζει από το βάρος. Ξανά.
εδώ ο Βιργίλιος εκλογικεύει, προσπαθώντας να καταλάβει πως θα ήταν αν 
κάποιο ανθρώπινο ον με σάρκα θα κατέβαινε στον κάτω κόσμο. Μου θυμίζει λίγο 
το τι οι μεγάλοι συγγραφείς επιστημονικής φαντασίας
στα σύγχρονα είδη κάνουν σήμερα. Παίρνουν τους νόμους τη; φυσικής,
όπως τους ξέρουν και τότε προσπαθούν να τους εισάγουν σε κόσμους ακραίους, παρακάμπτοντας αυτούς
τους νόμους, αλλά μένουν σταθεροί σε αυτούς που μπορούν να υπάρχουν σε αυτό τον κόσμο.
Λοιπόν, αυτό συμβαίνει εδώ, με τον Βιργίλιο, επίσης, καθώς η βάρκα του Χάρου ραγίζει.
Τότε αυτοί περνάνε τον ποταμό, στίχοι 516 και μετά της μετάφρασης.
Συναντάμε τον σκύλο Κέρβερο, που φυλάει τον κάτω κόσμο, του πετάμε ένα γλυκό που τον
κρατάει ήσυχο και μας αφήνει να περάσουμε απέναντι. Σε αυτό το σημείο μπαίνουμε στο βασίλειο
των αβάφτιστων ψυχών. Εκεί βλέπουμε τους πεθαμένους πρόωρα. Είναι μορφές όπως μωρά, άδικα καταδικασμένοι,
αυτοκτονίες, αυτοί που πέθαναν από αγάπη και δεν το ξέρετε,
συναντάμε την Διδώ εκεί. Είναι ένα θλιβερό μέρος, που δεν θέλεις να είσαι
και φυλαγμένο για ανθρώπους που δεν έχουν απαραίτητα κάνει κάτι κακό,
αλλά απλά έχουν πεθάνει με τέτοιο τρόπο που οι συνθήκες δεν τους επιτρέπουν να την πλήρη ευχαρίστηση που είναι δυνατή στη
μετά θάνατον ζωή και που θα δούμε τι είναι αυτή. Μας περιμένει στη γωνία. Βλέπουμε τους δικαστές μας να λειτουργούν εδώ.
Ο Μίνωας κρίνει τις ψυχές και τις στέλνει στη μια κατεύθυνση ή στην άλλη.
Καθώς προχωρούμε παραπέρα, βλέπουμε ένα μίγμα ανθρώπων που έχουν κάνει άσχημα πράγματα.
Και προφανώς πηγαίνουν στα Τάρταρα και εκεί, είναι το μέρος με τους
χειρότερους αμαρτωλούς. Ο Αινείας είναι περίεργος. Θέλει να πάει να δει. Και η Σίβυλλα λέει όχι. Δεν μπορείς
να πας εκεί, είναι πολύ άσχημα. Η  Ραδαμάνθη δρα σαν δικαστής εκεί κάτω 
και χειρίζεται  απαίσια πράγματα με  άσχημους τρόπους. Και αυτή τα περιγράφει. Σε
αυτό το σημείο λέει πως εμείς πρέπει να συνεχίσουμε τον δρόμο μας και ακούμε
μια περιγραφή από τον Βιργίλιο σελίδα 178 που διασχίζει τον μεσημβρινό. Η Αυγή διασχίζει τον μεσημβρινό. Εδώ είμαστε στον πάτο του κάτω κόσμου. Και αν η αυγή διασχίσει τον μεσημβρινό,
τι σημαίνει ακριβώς αυτό; Είμαστε στον κάτω κόσμο. Πως
γίνεται η αυγή να περάσει από μπροστά μας; Και τότε συνεχίζει να περιγράφει τη νύχτα και φτάνει ο Αινείας. Λοιπόν αν η Αυγή διασχίζει
τον μεσημβρινό πως γίνεται η νύχτα να έρχεται; Λοιπόν ίσως να είναι
αυτό που ο Βιργίλιος για το οποίο μιλάει σχετικά εδώ, είναι
ο κόσμος ανάποδα στον οποίο είμαστε. Αν η αυγή διασχίσει τον μεσημβρινό στις ψηλότερες
σφαίρες τότε η νύχτα θα μπορούσε να καταφθάσει στις κατώτερες σφαίρες.
Και μιας και είμαστε από κάτω βλέπουμε τη νύχτα να φτάνει σαν αυγή διασχίζοντας 
τον απώτερο Μεσημβρινό. Αλλά είναι πολύ δύσκολο να το πεις.
Κολλήσαμε εδώ κάτω με τον Broydal στον κάτω κόσμο. Είναι μια θαυμάσια αναπαράσταση
εδώ, δεν θα θέλατε να ζείτε μέσα στο μυαλό αυτού του άνδρα,
αλλά μια από τις πιο διάσημες αναπαραστάσεις του κάτω κόσμου του Βιργιλίου, την έχουμε από
τον Broydal, δεν θα θέλατε να περάσετε πολύ χρόνο εκεί κάτω και η Σίβυλλα είναι ανήσυχη
και έτοιμη να συνεχίσει παραπέρα. Λέγοντας στον Αινεία, έλα πάμε! Ο κόσμος
είναι άνω κάτω, είναι πραγματικά αδύνατο να ορίσεις που ακριβώς είμαστε,
αλλά νομίζω, ο Βιργίλιος μας δίνει μερικά στοιχεία της αυγής κάτω από τον μεσημβρινό
και της άφιξης της νύχτας. Σε αυτό το σημείο απομακρυνόμαστε,
δόξα τω θεό, από αυτό. Άσχημα πράγματα είδαμε. Ανθρώπους
να τιμωρούνται παντού. Και αρχίζουμε να κινούμαστε σε ένα διαφορετικό είδος κόσμου. Είναι λαμπρότερος και ελαφρύτερος. Η μορφή που βλέπουμε πρώτα είναι 
ο Αινείας, ο Αγχίσης, ο πατέρας του Αινεία και θα μας εισάγει στο τι γίνεται εκεί πέρα. Και ταυτόχρονα μας δίνει μια εξήγηση,
μια ευρύτερη εξήγηση πολλών πραγμάτων που έχουμε δει
ήδη μέχρι τώρα στον κάτω κόσμο.