Een paar keer in deze serie heb ik verteld
dat de Grieken niet afgezonderd zijn, ze zijn verbonden met veel andere culturen door deze verbindende watermassa, de Middellandse Zee. Bij Homerus zijn zulke verbindingen
soms moeilijk te vinden. Het is moeilijk directe lijnen te vinden
tussen de thema's en onderwerpen die Homerus behandelde, en andere
parallelle verhalen rond de Middellandse Zee. Ze moeten natuurlijk hebben bestaan;
we hebben alleen niet genoeg materiaal om ons te vertellen wat ze waren.
Bij Hesiodos is dat een beetje anders.
We hebben verbindingen met Hesiodos' Theogonie die we kunnen afsplitsen
en terugvinden in andere tradities, vooral in het antieke Nabije Oosten.
Hoe dit grofweg gaat staat op de kaart achter me.
We hebben erg oude culturen in de vruchtbare halve maan. De
Soemeriërs en Babyloniërs waren hier vele millennia voor Christus,
en veel eerder dan de Grieken.
Er zijn ook literaire bronnen die hebben overleefd.
Van deze groepen soms millennia na de gebeurtenissen, maar de bronnen
bestaan in spijkerschrift en we hebben gedichten met een paar
verbindingen met bijvoorbeeld de Odyssee of de Ilias, maar met echt opvallende 
overeenkomsten met de thema's die spelen in Hesiodos' Theogonie.
Praten over de band met deze andere culturen is dus een 
goede manier om over Hesiodos' Theogonie te beginnen.
De onderliggende concepten in de Theogonie zijn absoluut niet exclusief Grieks. Diverse culturen in het Nabije Oosten
hebben hun eigen religies, en ook hun eigen scheppingsmythen.
En soms hebben ze opvallende overeenkomsten met Hesiodos' Theogonie.
De Babyloniërs hebben hun epos, de Enume Elish. 
Dit scheppingsepos is een verhaal van de schepping
van het heelal, en dient als rechtvaardiging van de heerschappij
van hun hoogste god. Er is een figuur, Marduk, en Marduk verslaat
een eerdere godin Tiamat, een van de twee oorspronkelijke
godheden in de wereld. Wetenschappers zien al lang de overeenkomsten tussen Marduk en Zeus. Net als Zeus is Marduk een luchtgod. 
Hij is van een jongere generatie. Hij werpt een oudere generatie omver, en
vestigt zichzelf als oppergod, creëert orde, en werpt zijn ouders omver
om te kunnen winnen. Voor de Babyloniërs moest de Enuma
Elish fungeren als loflied op de koning van hun goden.
Zo zie ik in Hesiods verhaal ook een soort triomfantelijk relaas over 
de grootsheid van Zeus. Dit doet dienst als een soort
hymne voor de positie van Zeus in het universum.
Ook de Soemeriërs leefden in ditzelfde gebied van de vruchtbare halve maan. De Soemeriërs hadden hun eigen systeem 
van goden en godinnen. Tot de belangrijkste Soemerische goden behoorden An, 
een luchtgod en opperste macht, en Inanna, de koningen van de goden en
godin van sexuele liefde en oorlog. En Enlil, een stormgod die zich ook mengt
in de gebeurtenissen op aarde. Hun mythen beslaan diverse onderwerpen
waaronder de schepping van de aarde en van de mensen. 
De Soemerische goden nemen ook deel aan het epos Gilgamesh,
het oudste epos dat we kennen, dankzij het spijkerschrift dat het heeft bewaard.
Het verhaal van Gilgamesh lijkt bijzonder sterk op sommige militaire aspecten 
van de Ilias, en sommige reisgedeelten van de Odyssee.
De culturen van de Hittieten en Hurrieten daar in de vruchtbare halve maan groeien en bereiken de Anatolische vlakte.
De Hittieten en Hurrieten hadden hun eigen sets goden en godinnen, met
gelijkenis op wat we zien in de Soemerische en Babylonische tradities.
De Hittieten hebben een mythe over een koning in de hemel.
Het complete verhaal is niet bekend, maar de koning in de hemel bevat 
overduidelijke gelijkenissen met wat er gebeurt in de Theogonie. De eerste god van de hemel, Alalu, 
wordt omvergeworpen door Anu, die zijn rol overneemt. Zijn schenker heet Kumarbi. En Kumarbi
daagt Anu uit, en uiteindelijk snijdt hij zijn genitaliën af en slikt ze door.
Anu zegt Kumarbi dan dat hij bevrucht is met meerdere godheden.
Kumarbi spuugt iets uit wat waarschijnlijk ook de genitaliën van Anu bevat.
Op dit punt houdt de tekst op en we weten niet goed hoe het verdergaat, maar als we de Theogonie lezen 
zullen we meerdere onderdelen hiervan zien. Hoe moeilijk en vreemd ze ook lijken,
ze zijn verwant aan thema's die we in de Theogonie zullen zien.
Generaties, waar de jongeren de ouderen omverwerpen, tot zaken als castratie, tot
de werkzame kracht van genitaliën nadat ze zijn afgesneden,
en dan verder in details van Hesiodos' werk.
In het geval van Hesiodos vinden we deze links wat gemakkelijker.
Het is toevallig zo dat de literaire traditie die bestond voor Hesiodos ietwat meer intact is overleverd
dan de literaire traditie die voor Homerus kwam. We hebben niet veel links die we 
kunnen leggen met Homerus, maar zoals ik zei in het begin,
kunnen we zeker zijn dat ze bestaan. De geschiedenis geeft Homerus de vrije hand. We kunnen hem niet vergelijken met anderen.
En Homerus zit daar dus zo in al zijn glans en luister.
Als we die andere epen niet hadden om Hesiodos mee te vergelijken,
zouden we over hem waarschijnlijk hetzelfde denken. Als deze culturen eenmaal contact maken,
en je kunt de mogelijkheden op onze kaart zien,
als cultuuruitingen van de vruchtbare halve maan over de Anatolische vlakte 
naar Griekenland bewegen... Als er contact is, laat het zijn sporen na,
en het helpt de Grieken hun eigen ideeën te creëren over hoe de schepping zou kunnen zijn gegaan.
Dit zullen we zien als we beginnen aan Hesiodos' Theogonie.