1
00:00:04,086 --> 00:00:09,078
Een paar keer in deze serie heb ik verteld
dat de Grieken niet afgezonderd zijn,

2
00:00:09,078 --> 00:00:14,054
ze zijn verbonden met veel andere culturen

3
00:00:14,054 --> 00:00:17,030
door deze verbindende watermassa, de Middellandse Zee.

4
00:00:17,047 --> 00:00:21,034
Bij Homerus zijn zulke verbindingen
soms moeilijk te vinden.

5
00:00:21,034 --> 00:00:25,061
Het is moeilijk directe lijnen te vinden
tussen de thema's en onderwerpen

6
00:00:25,061 --> 00:00:29,097
die Homerus behandelde, en andere
parallelle verhalen rond de Middellandse Zee.

7
00:00:29,097 --> 00:00:34,052
Ze moeten natuurlijk hebben bestaan;
we hebben alleen niet genoeg materiaal

8
00:00:34,052 --> 00:00:39,034
om ons te vertellen wat ze waren.
Bij Hesiodos is dat 

9
00:00:39,034 --> 00:00:43,431
een beetje anders.
We hebben verbindingen 

10
00:00:43,431 --> 00:00:50,141
met Hesiodos' Theogonie die we kunnen afsplitsen
en terugvinden in andere tradities,

11
00:00:50,141 --> 00:00:54,757
vooral in het antieke Nabije Oosten.
Hoe dit grofweg gaat

12
00:00:54,757 --> 00:00:59,134
staat op de kaart achter me.
We hebben erg oude culturen

13
00:00:59,134 --> 00:01:03,187
in de vruchtbare halve maan. De
Soemeriërs en Babyloniërs waren hier

14
00:01:03,187 --> 00:01:07,670
vele millennia voor Christus,
en veel eerder

15
00:01:07,670 --> 00:01:10,482
dan de Grieken.
Er zijn ook literaire bronnen

16
00:01:10,482 --> 00:01:13,867
die hebben overleefd.
Van deze groepen soms millennia 

17
00:01:13,867 --> 00:01:19,935
na de gebeurtenissen, maar de bronnen
bestaan in spijkerschrift

18
00:01:19,935 --> 00:01:25,774
en we hebben gedichten met een paar
verbindingen met bijvoorbeeld de Odyssee

19
00:01:25,774 --> 00:01:30,494
of de Ilias, maar met echt opvallende 
overeenkomsten met de thema's

20
00:01:30,494 --> 00:01:34,895
die spelen in Hesiodos' Theogonie.
Praten over de band met 

21
00:01:34,895 --> 00:01:40,478
deze andere culturen is dus een 
goede manier om over Hesiodos' Theogonie

22
00:01:40,478 --> 00:01:43,982
te beginnen.
De onderliggende concepten in de Theogonie

23
00:01:43,982 --> 00:01:46,698
zijn absoluut niet exclusief Grieks.

24
00:01:46,698 --> 00:01:52,527
Diverse culturen in het Nabije Oosten
hebben hun eigen religies, en ook hun eigen

25
00:01:52,527 --> 00:01:54,931
scheppingsmythen.
En soms hebben ze 

26
00:01:54,931 --> 00:02:01,000
opvallende overeenkomsten met Hesiodos' Theogonie.
De Babyloniërs hebben hun epos,

27
00:02:01,000 --> 00:02:03,080
de Enume Elish. 
Dit scheppingsepos

28
00:02:03,080 --> 00:02:07,057
is een verhaal van de schepping
van het heelal, en dient als rechtvaardiging

29
00:02:07,057 --> 00:02:13,006
van de heerschappij
van hun hoogste god.

30
00:02:13,027 --> 00:02:19,000
Er is een figuur, Marduk, en Marduk verslaat
een eerdere godin Tiamat,

31
00:02:19,021 --> 00:02:21,087
een van de twee oorspronkelijke
godheden in de wereld.

32
00:02:22,005 --> 00:02:25,989
Wetenschappers zien al lang de overeenkomsten tussen Marduk en Zeus.

33
00:02:25,989 --> 00:02:30,803
Net als Zeus is Marduk een luchtgod. 
Hij is van een jongere generatie.

34
00:02:30,803 --> 00:02:36,133
Hij werpt een oudere generatie omver, en
vestigt zichzelf als oppergod,

35
00:02:36,133 --> 00:02:40,042
creëert orde, en werpt zijn ouders omver
om te kunnen winnen.

36
00:02:40,042 --> 00:02:45,775
Voor de Babyloniërs moest de Enuma
Elish fungeren als loflied

37
00:02:45,775 --> 00:02:50,632
op de koning van hun goden.
Zo zie ik in Hesiods verhaal ook

38
00:02:50,632 --> 00:02:56,009
een soort triomfantelijk relaas over 
de grootsheid van Zeus.

39
00:02:56,029 --> 00:03:02,074
Dit doet dienst als een soort
hymne voor de positie van Zeus

40
00:03:02,074 --> 00:03:05,019
in het universum.
Ook de Soemeriërs leefden 

41
00:03:05,038 --> 00:03:09,456
in ditzelfde gebied van de vruchtbare halve maan.

42
00:03:09,456 --> 00:03:13,010
De Soemeriërs hadden hun eigen systeem 
van goden en godinnen.

43
00:03:13,010 --> 00:03:18,626
Tot de belangrijkste Soemerische goden behoorden An, 
een luchtgod en opperste macht,

44
00:03:18,626 --> 00:03:23,064
en Inanna, de koningen van de goden en
godin van sexuele liefde en oorlog.

45
00:03:23,064 --> 00:03:27,040
En Enlil, een stormgod die zich ook mengt
in de gebeurtenissen op aarde.

46
00:03:27,040 --> 00:03:32,017
Hun mythen beslaan diverse onderwerpen
waaronder de schepping van de aarde

47
00:03:32,017 --> 00:03:35,029
en van de mensen. 
De Soemerische goden nemen ook deel

48
00:03:35,029 --> 00:03:40,026
aan het epos Gilgamesh,
het oudste epos dat we kennen, dankzij

49
00:03:40,026 --> 00:03:44,040
het spijkerschrift dat het heeft bewaard.
Het verhaal van Gilgamesh lijkt bijzonder sterk

50
00:03:44,040 --> 00:03:49,011
op sommige militaire aspecten 
van de Ilias, en sommige 

51
00:03:49,011 --> 00:03:53,050
reisgedeelten van de Odyssee.
De culturen van de Hittieten en

52
00:03:53,050 --> 00:03:58,603
Hurrieten daar in de vruchtbare halve maan groeien

53
00:03:58,603 --> 00:04:03,069
en bereiken de Anatolische vlakte.
De Hittieten en Hurrieten hadden hun eigen

54
00:04:03,088 --> 00:04:07,041
sets goden en godinnen, met
gelijkenis op wat we zien 

55
00:04:07,041 --> 00:04:14,007
in de Soemerische en Babylonische tradities.
De Hittieten hebben een mythe over een 

56
00:04:14,007 --> 00:04:17,053
koning in de hemel.
Het complete verhaal is niet bekend, 

57
00:04:17,053 --> 00:04:22,493
maar de koning in de hemel bevat 
overduidelijke gelijkenissen 

58
00:04:22,493 --> 00:04:26,233
met wat er gebeurt in de Theogonie.

59
00:04:26,233 --> 00:04:31,239
De eerste god van de hemel, Alalu, 
wordt omvergeworpen door Anu, die zijn rol overneemt.

60
00:04:31,239 --> 00:04:35,629
Zijn schenker heet Kumarbi. En Kumarbi
daagt Anu uit, en uiteindelijk

61
00:04:35,629 --> 00:04:41,234
snijdt hij zijn genitaliën af en slikt ze door.
Anu zegt Kumarbi dan 

62
00:04:41,234 --> 00:04:46,056
dat hij bevrucht is met meerdere godheden.
Kumarbi spuugt iets uit

63
00:04:46,056 --> 00:04:49,508
wat waarschijnlijk ook de genitaliën van Anu bevat.
Op dit punt houdt de tekst op

64
00:04:49,508 --> 00:04:53,474
en we weten niet goed hoe het verdergaat,

65
00:04:53,474 --> 00:04:57,570
maar als we de Theogonie lezen 
zullen we meerdere onderdelen hiervan zien.

66
00:04:57,570 --> 00:05:02,408
Hoe moeilijk en vreemd ze ook lijken,
ze zijn verwant aan thema's 

67
00:05:02,408 --> 00:05:06,583
die we in de Theogonie zullen zien.
Generaties, waar de jongeren de ouderen

68
00:05:06,583 --> 00:05:10,993
omverwerpen, tot zaken als castratie, tot
de werkzame kracht van genitaliën

69
00:05:10,993 --> 00:05:18,083
nadat ze zijn afgesneden,
en dan verder in details

70
00:05:18,083 --> 00:05:23,679
van Hesiodos' werk.
In het geval van Hesiodos vinden we

71
00:05:23,679 --> 00:05:29,325
deze links wat gemakkelijker.
Het is toevallig zo dat de literaire traditie

72
00:05:29,325 --> 00:05:35,134
die bestond voor Hesiodos ietwat meer intact is overleverd
dan de literaire traditie

73
00:05:35,134 --> 00:05:39,129
die voor Homerus kwam.

74
00:05:39,129 --> 00:05:43,571
We hebben niet veel links die we 
kunnen leggen met Homerus, maar zoals ik zei

75
00:05:43,571 --> 00:05:46,344
in het begin,
kunnen we zeker zijn dat ze bestaan.

76
00:05:46,344 --> 00:05:50,866
De geschiedenis geeft Homerus de vrije hand.

77
00:05:50,866 --> 00:05:55,441
We kunnen hem niet vergelijken met anderen.
En Homerus zit daar dus zo

78
00:05:55,441 --> 00:06:00,172
in al zijn glans en luister.
Als we die andere epen niet hadden

79
00:06:00,172 --> 00:06:04,151
om Hesiodos mee te vergelijken,
zouden we over hem waarschijnlijk hetzelfde denken.

80
00:06:04,151 --> 00:06:09,409
Als deze culturen eenmaal contact maken,
en je kunt de mogelijkheden 

81
00:06:09,409 --> 00:06:14,471
op onze kaart zien,
als cultuuruitingen van de vruchtbare halve maan

82
00:06:14,471 --> 00:06:18,200
over de Anatolische vlakte 
naar Griekenland bewegen...

83
00:06:18,200 --> 00:06:24,095
Als er contact is, laat het zijn sporen na,
en het helpt de Grieken hun eigen ideeën

84
00:06:24,095 --> 00:06:29,497
te creëren over hoe de schepping zou kunnen zijn gegaan.
Dit zullen we zien

85
00:06:29,497 --> 00:06:31,068
als we beginnen aan Hesiodos' Theogonie.